TÂM SỰ CỦA MỘT BÁC SĨ


Tôi từng “khóc thầm” vì bài học mà bệnh nhân của tôi đã vô tình dạy bác
sĩ. Tôi vẫn nhớ như in lần khám với bệnh nhân 70 tuổi không may mắc ung
thư tụy di căn phổi. Bà có nhiều dịch tích trong ngực, còn gọi là tràn dịch
màng phổi, và cần chăm sóc giảm nhẹ. Bốn tháng trước, bà còn bị thêm di
căn da – thành ngực, liên quan tới thủ thuật đặt ống thông để giảm dịch ngực
ở một bệnh viện khác. Vì đau ở thành ngực, bà cũng đã được xạ trị vào khối
u. Cơn đau được khống chế một thời gian, khi bị đau lại, bà được giới thiệu
tới bệnh viện của tôi bởi gần nhà.
Chúng tôi nói chuyện thăm hỏi ban đầu khá vui vẻ, nhưng khi tôi sờ vào
cục u trên da để thăm khám, bà đột nhiên bật khóc. Tôi hơi hoảng, liền hỏi
ngay tại sao.
“Bàn tay bác sĩ ấm làm tôi dễ chịu quá”, bà nói. Bà thật tình kể tiếp một
chuyện bất ngờ hơn. Đi khám ở các bệnh viện bốn tháng qua, bà không được
ai chạm tới chỗ đau đó. Ở đâu, người ta cũng chỉ hỏi bệnh, kê đơn thuốc
giảm đau, xem hình chụp CT (Computed Tomography Scan – CT Scan) rồi
chỉ cho bà cục u trên màn hình máy tính.
Tôi vừa nghe chuyện vừa nghĩ tới cách giải thích để bênh vực cho những
đồng nghiệp bận rộn của mình. Rằng khối u đã quá rõ ràng trên hình ảnh
nên bác sĩ nghĩ rằng không cần phải chạm tới, hay bác sĩ bận rộn quá không
thể chờ người bệnh kéo áo lên xem. Việc chạm vào cục u thường không thay
đổi “chiến lược điều trị”, và có thể bác sĩ cũng đã không có thời gian nghĩ tới
cảm xúc của bệnh nhân.
May thay, bà không khóc vì giận bác sĩ mà vì cơn đau dai dẳng tự nhiên
mất đi không ngờ. Bà không biết rằng tôi cũng đã khóc thầm sau khi gặp bà,
từ bài học mà bà đã vô tình dạy cho bác sĩ. Tôi khóc vì hóa ra bàn tay vụng
về của mình lại có thể ý nghĩa đến vậy với một ai đó.
Mấy tháng sau, một bệnh nhân khác nói với tôi rằng cô cũng cảm thấy dễ
chịu khi được bác sĩ thăm khám. Tôi thầm cảm ơn cô vì đã giúp các bác sĩ trẻ
như tôi thêm động lực. Bệnh nhân vừa là người thầy của bác sĩ, vừa làm
nghề thầy thuốc trở nên ý nghĩa.
Hầu hết bệnh nhân thật ra kỳ vọng khá lớn vào việc được bác sĩ thăm
khám trực tiếp. Hầu hết họ vẫn nghĩ rằng bác sĩ phải sờ – nhìn – gõ – nghe
hoặc ít nhất “sờ vào người” thì mới gọi là “đi khám”. Cho dù các chỉ số như
huyết áp, nhịp tim đã có y tá lấy bằng máy hoặc đo tự động, nhiều bệnh
nhân ở Nhật nói với tôi rằng họ vẫn muốn được bác sĩ bắt mạch “truyền
thống” dù chỉ vài giây. Trong bối cảnh phòng khám bận rộn, nhu cầu “kinh
điển” này có thể khó thực hiện, nhưng tôi luôn tự nhắc mình để không làm
bệnh nhân buồn lòng.
Lần khác, tôi có duyên gặp một bệnh nhân bị khó thở vì ung thư phổi
kèm tràn dịch màng phổi. Các bác sĩ trước đó đã nói với bà rằng khó thở vì
“phổi đã ngập nước”. Sau khi gõ và nghe tiếng phổi của bà, tôi cười, nói với
bà rằng dịch chỉ chiếm 1/3 ngực và 2/3 còn lại “vẫn chạy tốt”. Bà bớt khó thở
ngay chiều hôm đó.
Thật khó tin, một bệnh nhân vẫn than khó thở với thuốc an thần,
morphine liều tối ưu lại khỏe hơn chỉ nhờ một câu nói. Khó tin hơn, bà cũng
đã là người nhận dự đoán “có lẽ chỉ còn sống tầm sáu tháng”, nhưng rốt cuộc
sống lâu gấp bốn lần.
“Chính bác sĩ còn chưa biết chuyện gì sẽ xảy ra với họ vào ngày mai, sao
có thể dự đoán chính xác thời gian sống của bà?”, bệnh nhân cười phá lên
gật gù khi tôi nói tiếu lâm như vậy.
Bằng việc vực dậy niềm tin, tinh thần của bà đã cải thiện rõ rệt. Với một
số biện pháp khác như thay đổi tư thế nằm, ngồi cho dễ chịu hơn, dùng thêm
các dụng cụ hỗ trợ để bà tập trung vào hiện thực và tiếp tục sở thích đan len,
chúng tôi đã giúp bà đã sống thêm một thời gian ý nghĩa.
Nói chuyện với bệnh nhân, nhất là người mắc ung thư giai đoạn cuối, là
cả một nghệ thuật. Nhiều người hỏi rằng như vậy có gọi là nói dối bệnh nhân
hay không?
Khi ly nước chỉ còn 1/3, tuyên bố “mất hết 2/3 rồi” hay “vẫn còn 1/3 đấy”
không thay đổi sự thật phũ phàng, nhưng có thể thay đổi nhận thức về cuộc
sống của người bệnh. Bệnh nhân không chỉ đau khổ vì sự thật, mà còn đau
khổ vì cách diễn giải sự thật đó. Đôi khi, đau khổ là do chính người bệnh
hoặc người thân tự ám thị, tự liên tưởng mà bác sĩ phải là người nhận ra và
giải quyết những khúc mắc thầm kín đó.
Một bác sĩ đàn anh nói với tôi rằng điều này đã được viết trong Kinh
Dược sư từ mấy nghìn năm trước. Người thầy thuốc cần uốn lưỡi bảy lần
khi nói chuyện, với tâm thanh tịnh cầu nguyện sự tốt lành cho bệnh nhân.
Nghe thật mơ hồ, nhưng những điều Đức Phật dạy không phải không có lý.
Nhiều bệnh nhân ở Việt Nam nói với tôi rằng, cũng là loại thuốc đó
nhưng khi gặp được bác sĩ ân cần quan tâm, giao tiếp bằng thân, khẩu, ý tốt
đẹp thì họ thường tự tin hơn vào kết quả điều trị.
Đức Bồ tát Phổ Hiền từng nói với đồ đệ rằng: “hãy vào rừng, tìm những
loại cỏ cây không phải là thuốc mang về đây cho ta”, ngụ ý rằng cái gì cũng
là thuốc mà cũng không phải là thuốc. Tất cả phụ thuộc cách dùng và hiệu
quả còn phụ thuộc vào “dược tính” trong tâm mỗi người.
Ai cũng có khả năng trở thành Phật được, chính là bởi dược tính trong
tâm mình.
Tôi viết những dòng này khi thế giới đang hoang mang vì dịch bệnh.
Trong thời buổi vật chất được ưu ái, thông tin lan tràn trên mạng, nhiều bệnh
nhân dễ bị lung lạc bởi các “bài thuốc” hay “điều trị tiên tiến” qua Youtube,
Facebook, Google hoặc nghĩ rằng phải chụp chiếu bằng máy móc hiện đại
mới yên tâm. Lời nói của bác sĩ nhiều khi không được xem trọng. Tuy nhiên,
tôi vẫn tin rằng sẽ có lúc người ta nhận ra, không gì thay thế được giá trị của
“dược tính” trong mỗi người thầy thuốc.
“Tiền bạc, danh vọng có thể là mục tiêu mà nhiều người hướng đến trong
thời gian ngắn, nhưng nuôi dưỡng được dược tính mới là yếu tố giúp bình
an lâu dài”, thầy tôi, một người Nhật, nói với chúng tôi như vậy.
Tác giả: BS Phạm Nguyên Quý từ Việt Nam du học ngành Y Khoa tại Nhật Bản
và hiện đang hành nghề tại Nhật.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s